در بسیاری از کشورها، ساخت بیمارستانهای جدید بهعنوان نمادی از توسعه و پیشرفت معرفی میشود. مسئولان با افتتاح مراکز درمانی بزرگ تلاش میکنند کارنامهای موفق از خدمات سلامت ارائه دهند و افکار عمومی نیز اغلب افزایش تختهای بیمارستانی را مترادف با بهبود وضعیت بهداشت میدانند. اما پرسشی اساسی وجود دارد: آیا افزایش تعداد بیمارستانها همیشه نشانه موفقیت نظام سلامت است؟ یا میتواند علامتی از ضعف در مدیریت بهداشت، پیشگیری و سیاستگذاری اجتماعی باشد؟
واقعیت آن است که در یک نظام سلامت کارآمد، اولویت اصلی باید جلوگیری از بیمار شدن مردم باشد، نه صرفاً گسترش مراکز درمان بیماری. هرچه جامعهای در حوزه پیشگیری، آموزش سلامت، تغذیه سالم، کنترل آلودگی، ورزش همگانی، سلامت روان و مراقبتهای اولیه موفقتر عمل کند، نیاز کمتری به بیمارستانهای متعدد و پرهزینه خواهد داشت. به بیان دیگر، بیمارستان باید آخرین حلقه زنجیره سلامت باشد، نه اصلیترین و پررنگترین بخش آن.
کشورهایی که نظام بهداشت عمومی قدرتمندی دارند، سرمایهگذاری عمده خود را بر پیشگیری متمرکز کردهاند. واکسیناسیون، غربالگری زودهنگام، آموزش عمومی، کنترل بیماریهای مزمن و ارتقای سبک زندگی سالم، موجب میشود میزان بستری و مراجعههای سنگین درمانی کاهش یابد. در چنین شرایطی، فشار بر بیمارستانها کمتر شده و هزینههای سلامت نیز بهطور قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
در مقابل، هنگامی که سیاستگذاران از حل ریشههای بیماری غافل میشوند، ناچارند برای پاسخ به موج بیماران، بیمارستانهای بیشتری احداث کنند. افزایش دیابت، بیماریهای قلبی، سرطانها، مشکلات تنفسی و اختلالات روانی اغلب نتیجه ضعف در سیاستهای پیشگیرانه است. اگر شهری بهدلیل آلودگی شدید هوا هر سال با رشد بیماران تنفسی روبهرو باشد، ساخت بیمارستان جدید شاید در کوتاهمدت بخشی از بحران را مدیریت کند، اما اصل مشکل همچنان پابرجا خواهد ماند.
از سوی دیگر، ساخت بیمارستان هزینهای بسیار سنگین برای دولتها و جامعه دارد. تأمین زمین، تجهیزات، نیروی انسانی، نگهداری و فناوریهای درمانی میلیاردها هزینه ایجاد میکند. در حالی که بخش مهمی از این منابع میتواند صرف آموزش سلامت، ایجاد فضاهای ورزشی، اصلاح تغذیه مدارس، کنترل کیفیت مواد غذایی و توسعه خدمات بهداشت اولیه شود؛ اقداماتی که در بلندمدت اثر عمیقتر و پایدارتر بر سلامت جامعه دارند.
البته این دیدگاه به معنای بینیازی از بیمارستان نیست. هیچ جامعهای بدون مراکز درمانی مجهز نمیتواند با حوادث، بیماریهای پیچیده و شرایط اضطراری مقابله کند. بیمارستان بخش ضروری هر نظام سلامت است؛ اما مسئله در «اولویتبندی» است. اگر تمام تمرکز بر درمان باشد و پیشگیری نادیده گرفته شود، نظام سلامت به جای کاهش بیماری، به مدیریت انبوه بیماران تبدیل خواهد شد.
در حقیقت، موفقترین نظامهای سلامت جهان آنهایی نیستند که بیشترین بیمارستان را دارند، بلکه آنهایی هستند که مردمشان کمتر بیمار میشوند. توسعه واقعی در سلامت زمانی رخ میدهد که تختهای بیمارستانی خالیتر بمانند، نه اینکه هر روز نیاز به ساخت مراکز درمانی بیشتری احساس شود.
بنابراین، افزایش مداوم تعداد بیمارستانها میتواند هشداری درباره ضعف مدیریت بهداشت عمومی و کمتوجهی به پیشگیری باشد. جامعه سالم، جامعهای نیست که در هر محله یک بیمارستان داشته باشد؛ بلکه جامعهای است که مردم آن کمتر نیازمند بستری و درمان شوند. هنر مدیریت سلامت، ساختن دیوارهای بلندتر برای مقابله با بیماری نیست، بلکه جلوگیری از افتادن مردم در مسیر بیماری است.
واهب 
بیان دیدگاه