۱. کالبدشکافی بحران: ناتوانی در خرید و ناتوانی در تولید
زمانی که شوک ارزی رخ میدهد، اقتصاد دچار یک «قیچی تورمی» میشود. لبه اول، هزینههای تولید را به دلیل وابستگی به مواد اولیه وارداتی یا نهادههای دلاری جهش میدهد. لبه دوم، قدرت خرید خانوار را به دلیل ثابت ماندن درآمدها ذوب میکند.
نتیجه: تولیدکننده کالای گران تولید میکند، اما خریداری در بازار وجود ندارد. اینجاست که «رکود تورمی» عمیق میشود.
۲. آثار شوک ارزی بر سرمایه در گردش (اثر انقباضی)
برای یک واحد تولیدی، شوک ارزی به معنای «ارزشزدایی از داراییهای جاری» است. اگر یک کارخانه با ۱۰۰ واحد نقدینگی میتوانست انبار خود را پر کند، پس از شوک، همان نقدینگی تنها ۳۰ درصد انبار را پوشش میدهد. این موضوع منجر به «تولید زیر ظرفیت» و افزایش هزینه سربار برای هر واحد کالا میشود.
۳. استراتژیهای کاهش چالش در فضای کسبوکار (بخش تولید)
برای جلوگیری از توقف چرخ تولید، باید از ابزارهای «تأمین مالی غیرتورمی» استفاده کرد:
اعتبارسنجی به جای پولپاشی: دولت و بانک مرکزی باید به جای چاپ پول، سیستم «اعتبارات اسنادی داخلی» و اوراق گام را توسعه دهند. این یعنی تولیدکننده به جای نقدینگی، «اعتبار» را در زنجیره تأمین جابهجا کند.
انبارداری استراتژیک و مدیریت لجستیک: کاهش ضایعات و بهینهسازی زنجیره تأمین میتواند تا ۱۵٪ هزینههای تمامشده را بدون نیاز به سرمایه جدید کاهش دهد.
تهاتر مدرن: تسهیل تبادل مستقیم کالا میان صنایع بالادستی (مثل پتروشیمیها) و صنایع پاییندستی برای حذف نیاز به نقدینگی ریالی یا ارزی در معاملات میانی.
۴. صیانت از زندگی نرمال مردم (بخش مصرف)
برای اینکه شوک ارزی منجر به فروپاشی معیشت نشود، برنامهریزی باید بر «نقطه مصرف» متمرکز باشد:
تغییر پارادایم از یارانه نقدی به اعتبار کالایی: برای جلوگیری از کاهش پروتئین و کالاهای اساسی در سفره مردم، دولت باید مابهالتفاوت نرخ ارز را به صورت «اعتبار خرید کالا» مستقیم به کد ملی سرپرست خانوار اختصاص دهد (کالابرگ هوشمند). این کار از ورود نقدینگی به بازار ارز و طلا جلوگیری میکند.
کنترل هزینههای غیرکالایی: در زمان شوک ارزی، دولت باید با فریز کردن یا پلکانی کردن هزینههای خدمات عمومی (آب، برق، گاز) برای دهکهای پایین، بخشی از فشار تورم کالاها را خنثی کند.
۵. نقشه راه برای بازگشت به ثبات
کمچالشترین مسیر برای بازگشت به وضعیت نرمال، «پیشبینیپذیر کردن» اقتصاد است. صادرکنندگان باید تشویق شوند ارز خود را با مشوقهای مالیاتی وارد چرخه تولید کنند.
نکته کلیدی: بزرگترین دشمن اقتصاد در زمان شوک، «نااطمینانی» است. حتی یک نرخ ارزی بالا اما «ثابت»، بهتر از نرخ پایین اما «نوسانی» است؛ چرا که تولیدکننده و مصرفکننده میتوانند بر اساس آن برای آینده برنامهریزی کنند.
نتیجهگیری
عبور از شوک ارزی آنهم در شرایط بحران اقتصادی و سیاسی بسیار آسیب پذیر و نگران کننده است ، چنانچه این اتفاق در چنین شرایطی به هر دلیلی به مرحله اجرا برسد نیازمند مدیریت پیچیده ای است .
با هدایت نقدینگی به سمت زنجیره تولید (به جای دلالی) و چتر حمایتی اعتباری و تخصیص کالا برگ برای مصرفکننده (به جای پول نقد)، میتوان مانع از تبدیل بحران ارزی به بحران اجتماعی شد.
این امر مستلزم هماهنگی های گسترده اوامر اجرایی و عموم مردم است.
واهب 
بیان دیدگاه