ساماندهی و شفافسازی وضعیت املاک، بهویژه املاک عادی و یا قولنامهای، همواره یکی از چالشهای مهم حوزه مدیریت زمین و مسکن در کشور بوده است. طی سالهای اخیر، نبود اطلاعات دقیق و یکپارچه درباره مالکیت بسیاری از املاک، زمینهساز سوءاستفادههای گسترده، خرید و فروشهای غیررسمی و حتی تملک املاک توسط اشخاص فاقد صلاحیت قانونی شده است. راهاندازی سامانههای الکترونیکی برای ثبت درخواست سند رسمی، اقدامی مهم و راهبردی در جهت برطرفسازی این چالش است.
۱. شفافیت مالکیت؛ مهمترین دستاورد سامانه جدید
با آغاز فرآیند ثبتنام و الزام مالکان املاک قولنامهای به درج اطلاعات ملک، موقعیت و مشخصات مالک، بخش قابل توجهی از داراییهای پنهان یا مبهم که پیشتر خارج از نظارت نهادهای رسمی قرار داشتند، آشکار میشود. این شفافیت نهتنها وضعیت حقوقی ملک را روشن میکند، بلکه مشخص میسازد چه کسانی و با چه هویتی مالکیت یک ملک را در اختیار دارند.
نتیجه این اقدام، جلوگیری از ادامه مالکیت غیرقانونی املاک توسط افراد فاقد شرایط قانونی، از جمله برخی اتباع خارجی است؛ افرادی که ممکن است با دور زدن مقررات یا از طریق معاملات غیررسمی اقدام به خرید و فروش ملک کرده باشند.
۲. برخورد با املاکی که از مسیر فساد به دست آمدهاند
شفافسازی اطلاعات ملک باعث میشود مالکانی که اموال خود را از مسیرهای نامشروع بهدست آوردهاند نیز در معرض شناسایی قرار گیرند. ثبت دقیق مشخصات مالکان، مسیرهای بررسی منشاء داراییها را برای نهادهای نظارتی و قضایی هموار میکند. بدین ترتیب، املاکی که با رانت، پولهای مشکوک یا سوءاستفاده از خلأهای قانونی به تملک برخی اشخاص درآمدهاند، دیگر از دید سیستم پنهان نمیمانند.
۳. الزام به اصلاح وضعیت مالکیتهای غیرقانونی
یکی از نتایج طبیعی شفافسازی، اجبار قانونی برای تعیین تکلیف املاک غیرمجاز است. افرادی که ملک را برخلاف قوانین کشور خریداری کردهاند، از جمله اتباعی که بهصورت غیرقانونی اقدام به تملک زمین و خانه کردهاند، ناچار میشوند یا ملک را واگذار کنند یا برای تطبیق با قوانین موجود اقدام نمایند.
این فرآیند نهتنها امنیت حقوقی در بازار مسکن را افزایش میدهد، بلکه از تبدیل املاک به ابزار پولشویی یا نفوذ اقتصادی جلوگیری میکند.
۴. تأثیرات مثبت بر بازار مسکن و اعتماد عمومی
سامانهمحور شدن ثبت مالکیت، چند پیامد مهم به همراه دارد:
کاهش معاملات غیررسمی و قولنامهای
افزایش اعتماد عمومی به اعتبار اسناد
کاهش زمینه فساد اداری و اقتصادی
بهبود نظارت دولت بر بازار زمین و مسکن
جلوگیری از انتقال غیرقانونی داراییها به اشخاص فاقد صلاحیت
این مزایا در مجموع منجر به ایجاد بازاری سالمتر و شفافتر خواهد شد.
جمعبندی
شفافسازی وضعیت املاک، بهویژه املاک قولنامهای، یکی از مهمترین ابزارهای مقابله با فساد اقتصادی و مالکیتهای غیرقانونی است. با فعال شدن سامانههای ثبت اطلاعات و بررسی دقیق مالکیتها، املاک در اختیار اشخاص فاقد شرایط قانونی یا کسانی که از راههای نامشروع به دارایی رسیدهاند آشکار میشود و این افراد ناچار خواهند شد وضعیت مالکیت خود را با قانون مطابقت دهند. این روند، گامی بزرگ به سوی عدالت اقتصادی، امنیت حقوقی و سلامت بازار مسکن بهشمار میرود.
واهب 
بیان دیدگاه