قاچاق کالا یکی از چالشهای مهم اقتصادی است که سالانه خسارات گستردهای بر تولید، اشتغال و درآمدهای عمومی وارد میکند. یکی از ابزارهای مؤثر برای کشف، پیشگیری و کنترل قاچاق، رصد هوشمند تراکنشهای بانکی است. این شیوه به دلیل شفافسازی جریان پول، کشف الگوهای مشکوک و امکان مداخله سریع، بهعنوان رویکردی موثر (پرثمر، کارآمد و چندوجهی) در حکمرانی اقتصادی شناخته میشود.
این مقاله به بررسی سازوکار، مزایا، چالشها و الزامات استفاده از تراکنشهای بانکی در کنترل قاچاق کالا میپردازد.
قاچاق کالا با ایجاد رقابت ناسالم، کاهش درآمدهای مالیاتی، تضعیف تولید داخلی و رشد اقتصاد زیرزمینی، آثار مخربی بر اقتصاد کشور دارد. از آنجا که عملیات قاچاق با هدف کسب سود انجام میشود، پول و گردش آن نقطه مشترک تمامی فعالیتهای قاچاقچیان است.
بنابراین، تمرکز بر مسیرهای مالی و تراکنشهای بانکی میتواند راهکاری کلیدی برای کشف زنجیرههای قاچاق باشد.
نقش تراکنشهای بانکی در کشف شبکههای قاچاق
شفافسازی جریان پول
نظام بانکی با ثبت دقیق مبدا و مقصد تراکنشها، امکان ردیابی فعالیتهای مالی را فراهم میکند. تحلیل الگوهای رفتاری حسابها میتواند معاملات غیرمتعارف مرتبط با قاچاق را فاش سازد.
کشف ارتباطات پنهان
هوش مصنوعی و دادهکاوی تراکنشها قادرند ارتباط میان حسابهای مختلف را کشف کنند؛ حتی اگر بازیگران تلاش کنند هویت واقعی خود را پنهان نمایند.
تطبیق تراکنشها با زنجیره توزیع کالا
مقایسه حجم تراکنشها با مجوزهای واردات، فاکتورهای رسمی و گزارشهای گمرکی، اختلافات مشکوک را آشکار میسازد.
تراکنشهای بیشازحد یا غیرمتناسب با فعالیت اقتصادی
استفاده از حسابهای متعلق به افراد کمدرآمد
پیشگیری بهجای مقابله پس از وقوع
شناسایی تراکنشهای مشکوک میتواند از عملیات قاچاق قبل از نهایی شدن جلوگیری کند.
کاهش هزینههای نظارت
کنترل فیزیکی مرزها و بازارها بسیار هزینهبر است؛ در حالی که تحلیل دادههای بانکی مقرونبهصرفهتر و دقیقتر است.
جمعبندی
کنترل قاچاق کالا با تکیه بر رصد هوشمند تراکنشهای بانکی رویکردی موثر است؛ یا تقویت زیرساختهای دادهای، توسعه هوش مصنوعی و همکاری نهادی میان نهادهای نظارتی، گامهای مهم برای تبدیل این رویکرد به یک سامانه ملی کارآمد مبارزه با قاچاق است.
واهب 
بیان دیدگاه