تحولات سریع در حوزهٔ هوش مصنوعی، نظام مالی را وارد مرحلهای تازه کرده است. این فناوری نهتنها بهرهوری را افزایش داده، بلکه قدرت خلق پول، مدیریت ریسک، و جریان اطلاعات مالی را متحول کرده است. در چنین شرایطی، وجود بانکهای متعدد ـ بهویژه بانکهای خصوصی ـ که هر یک از قدرت خلق پول برخوردارند، میتواند چالشهای جدی برای حاکمیت، کنترل نقدینگی، و ثبات اقتصاد کلان ایجاد کند. این مقاله ضرورت بازنگری در ساختار بانکی را در عصر هوش مصنوعی توضیح میدهد و پیامدهای وجود بانکهای متعدد را بررسی میکند.
بانکها یکی از مهمترین نهادهای خلق پول در اقتصاد هستند. در نظام بانکداری ذخیره جزئی، هر بانک خصوصی میتواند از طریق اعطای تسهیلات، پول جدید خلق کند. این سازوکار در شرایط معمول قابل مدیریت است، اما در عصر هوش مصنوعی که سرعت تحلیل، انتقال و انباشت دادهها بیسابقه شده، کارکرد این بانکها ممکن است پیامدهایی پیشبینیناپذیر برای اقتصاد داشته باشد.
از سوی دیگر، ظهور هوش مصنوعی دولتها را قادر میسازد کنترل مستقیمتر و هوشمندانهتری بر گردش پول داشته باشند. بنابراین سؤال اصلی این است: آیا در عصر هوش مصنوعی همچنان به تعدد بانکها، بهویژه بانکهای خصوصی، نیاز داریم؟
نقش خلق پول و چالشهای ناشی از تعدد بانکها
بانکهای خصوصی با هدف سودآوری فعالیت میکنند و خلق پول از طریق وامدهی یکی از ابزارهای اصلی درآمدزایی آنهاست. این موضوع چند چالش ایجاد میکند:
افزایش کنترلناپذیر نقدینگی
ایجاد رقابت ناسالم در تسهیلاتدهی برای کسب سود بیشتر
افزایش ریسک نکول به دلیل فشار برای رشد داراییها
اثر تعدد بانکها بر حکمرانی اقتصادی
حاکمیت در مدیریت پولی نیازمند یکپارچگی است. تعدد بانکها — مخصوصاً در مالکیت خصوصی — منجر به:
دشواری در نظارت هوشمند بر خلق اعتبار
ناتوانی در هماهنگسازی سیاستهای پولی
افزایش فشار بر بانک مرکزی برای مداخله دائمی
امکان ایجاد بحرانهای سیستمی از جانب چند بانک کوچک اما به هم مرتبط میشود. در عصر هوش مصنوعی، که دادهها به سرعت تولید و منتقل میشوند، کوچکترین خطا یا حرص سودآوری در یک بانک میتواند زنجیرهای از اختلالات را ایجاد کند.
مزایای کاهش تعداد بانکها در عصر هوش مصنوعی
کنترل بهتر خلق پول
یکپارچهسازی شبکه بانکی به دولت اجازه میدهد خلق پول را دقیقتر، سریعتر و هوشمندانهتر کنترل کند. هوش مصنوعی در چنین ساختاری میتواند:
الگوهای اعتباری را پیشبینی کند
ریسکها را پیشاز وقوع تشخیص دهد
مسیر خلق پول را تنظیم کند
امری که در حضور دهها بانک خصوصی با سیاستهای متنوع ممکن نیست.
کاهش هزینه نظارت
نظارت سنتی بر بانکها فرایندی سنگین است. در عصری که الگوریتمها معاملات را در کسری از ثانیه انجام میدهند، نظارت انسانی و حتی نظارت دیجیتال گسترده بهنسبت پیچیده میشود. کاهش تعداد بانکها باعث:
نتیجهگیری
در عصر هوش مصنوعی، نظام مالی در حال ورود به مرحلهای است که شفافیت، سرعت و هماهنگی اهمیت بسیار بیشتری یافتهاند. تعدد بانکها — بهویژه بانکهای خصوصی که قدرت خلق پول دارند — میتواند ظرفیت حکمرانی اقتصادی دولتها را کاهش دهد و زمینهساز بحرانهای بزرگ شود.
بازنگری در ساختار بانکی، کاهش تعداد بانکها، یا محدودسازی نقش بانکهای خصوصی نه تنها منطقی، بلکه ضروری است. هوش مصنوعی زمانی بیشترین کارایی را در عرصه پولی و مالی خواهد داشت که ساختار بانکی کشور شفاف، یکپارچه و قابل کنترل باشد.
واهب 
بیان دیدگاه