نظام بانکی، شاهرگ حیاتی اقتصاد هر کشور است. بانکها با جمعآوری سپردههای مردمی و تخصیص آنها در قالب تسهیلات، به چرخش سرمایه، رونق تولید، ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی کمک میکنند. اما زمانی که وامگیرندگان قادر به بازپرداخت تعهدات خود نباشند و بانکها با مطالبات مشکوکالوصول روبرو شوند، تعادل این چرخه بر هم میخورد. حجم بالای مطالبات مشکوکالوصول، نهتنها تراز مالی بانکها را تهدید میکند، بلکه به شکلی زنجیروار اقتصاد ملی، تولید، معیشت مردم و اعتماد عمومی را نیز در معرض آسیب قرار میدهد.
تعریف مطالبات مشکوکالوصول
مطالبات مشکوکالوصول به آن دسته از وامها و تسهیلاتی اطلاق میشود که بازپرداخت آنها به دلایل مختلف از جمله ناتوانی مالی وامگیرنده، فساد، ضعف در نظارت بانکی یا رکود اقتصادی، در زمان مقرر انجام نشده یا بسیار بعید به نظر میرسد. این مطالبات معمولاً به عنوان یک تهدید بالقوه برای سلامت مالی بانکها تلقی میشود.
علل افزایش مطالبات مشکوکالوصول
تسهیلات بدون اعتبارسنجی کافی: در بسیاری از موارد، بانکها بدون بررسی دقیق توان مالی وامگیرندگان و صرفاً به دلایل سیاسی یا روابط خاص، اقدام به اعطای تسهیلات میکنند.
فساد و رانت در نظام بانکی: نفوذ اشخاص خاص یا شرکتهای بزرگ در سیستم بانکی و دریافت وامهای کلان بدون پشتوانه، منجر به بازنگشتن وجوه میشود.
رکود اقتصادی: کاهش تولید، تعطیلی کسبوکارها و افت درآمدها، بسیاری از بدهکاران بانکی را ناتوان در پرداخت اقساط خود کرده است.
نقص در سیستمهای نظارتی: ضعف قوانین، عدم اجرای درست آییننامههای بانکی و نبود شفافیت، شرایط را برای سوءاستفاده و افزایش این نوع مطالبات فراهم میکند.
پیامدهای مخرب مطالبات مشکوکالوصول
1. تضعیف نظام بانکی
زمانی که بانکها نتوانند مطالبات خود را وصول کنند، قدرت مالی آنها برای ارائه تسهیلات جدید کاهش مییابد. این کاهش نقدینگی منجر به افت سرمایهگذاری، کاهش خلق پول و در نهایت کاهش رشد اقتصادی میشود.
2. افزایش نرخ بهره و تورم
بانکها برای جبران خسارات ناشی از مطالبات سوخته، نرخ بهره را افزایش میدهند که این امر منجر به گرانی کالاها، افزایش هزینههای تولید و رشد تورم خواهد شد.
3. سلب اعتماد عمومی
افزایش ناتوانی بانکها در ارائه خدمات، برداشت محدود سپردهها یا حتی ورشکستگی برخی موسسات، اعتماد عمومی به سیستم بانکی را از بین میبرد و بحرانهای اجتماعی و اقتصادی را تشدید میکند.
4. افزایش نابرابری اجتماعی
در بسیاری از موارد، بدهکاران بزرگ بانکی، از طبقات خاص و دارای نفوذ هستند. این موضوع باعث میشود بار بدهیها به دوش سپردهگذاران خرد و مردم عادی بیفتد، که منجر به گسترش شکاف طبقاتی و احساس بیعدالتی میشود.
راهکارهای مقابله با بحران مطالبات مشکوکالوصول
تقویت نظام اعتبارسنجی: استقرار سیستمهای هوشمند و دقیق اعتبارسنجی برای جلوگیری از اعطای وامهای پرریسک.
شفافسازی و نظارت هوشمند: افزایش شفافیت در قراردادهای بانکی، انتشار عمومی لیست بدهکاران بزرگ و برخورد قانونی با متخلفان.
اصلاح ساختار بانکی: بازنگری در قوانین اعطای تسهیلات، استقلال بانکها از فشارهای سیاسی و تقویت نهادهای نظارتی.
حمایت از تولید واقعی: ارائه تسهیلات به بخشهای مولد اقتصادی که امکان بازپرداخت و ایجاد ارزشافزوده دارند.
نتیجهگیری
مطالبات مشکوکالوصول، زخمی عمیق بر پیکرهی اقتصاد است که نهتنها بانکها، بلکه کل جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد. تداوم این روند، میتواند به فروپاشی اعتماد عمومی، رکود اقتصادی و گسترش فقر منجر شود. مقابله با این بحران نیازمند عزم جدی، اصلاحات ساختاری و ارادهای فراتر از سیاستهای روزمره است. آینده اقتصادی کشور، در گرو سلامت نظام بانکی و بازگشت اعتماد عمومی است؛ امری که بدون حل مسئله مطالبات مشکوکالوصول، غیرممکن خواهد بود.
واهب 
بیان دیدگاه