یکی از ابزارهای مهم بانک مرکزی برای کنترل تورم، مدیریت نقدینگی و اضافه برداشت بانکها است. بانکها برای انجام عملیات خود و پاسخگویی به نیازهای مشتریان، گاهی اوقات نیاز به منابع مالی بیشتری دارند. در این شرایط، بانکها میتوانند از بانک مرکزی اضافه برداشت کنند. اما، اضافه برداشت بیش از حد بانکها میتواند منجر به افزایش نقدینگی در جامعه و در نتیجه افزایش تورم شود. به همین دلیل، بانک مرکزی همواره تلاش میکند تا با اعمال محدودیتهایی، از اضافه برداشت بیرویه بانکها جلوگیری کند.
محدودیت اضافه برداشت و تورم
محدودیت اضافه برداشت بانکها از بانک مرکزی میتواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر کاهش تورم تأثیر بگذارد:
کنترل نقدینگی:
کاهش خلق پول: اضافه برداشت بانکها از بانک مرکزی، به نوعی خلق پول جدید است. وقتی بانک مرکزی محدودیتهایی را برای اضافه برداشت بانکها تعیین میکند، در واقع از خلق پول بیشتر جلوگیری میکند. کاهش خلق پول میتواند به کنترل نقدینگی و در نتیجه کاهش تورم کمک کند.
کاهش سرعت گردش پول: محدودیت اضافه برداشت میتواند باعث کاهش سرعت گردش پول در جامعه شود. وقتی پول کمتری در دسترس باشد، سرعت خرج کردن آن نیز کاهش مییابد. کاهش سرعت گردش پول میتواند به کاهش تقاضا و در نتیجه کاهش تورم کمک کند.
تأثیر بر نرخ بهره:
افزایش نرخ بهره بین بانکی: وقتی بانکها با محدودیت اضافه برداشت مواجه میشوند، برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود، به بازار بین بانکی روی میآورند. افزایش تقاضا برای منابع مالی در بازار بین بانکی میتواند منجر به افزایش نرخ بهره در این بازار شود. افزایش نرخ بهره میتواند باعث کاهش سرمایهگذاری و تقاضا برای کالاها و خدمات شود و در نتیجه به کاهش تورم کمک کند.
افزایش نرخ بهره تسهیلات: افزایش نرخ بهره بین بانکی میتواند به افزایش نرخ بهره تسهیلات بانکی نیز منجر شود. افزایش نرخ بهره تسهیلات میتواند هزینه تأمین مالی پروژههای سرمایهگذاری را افزایش دهد و در نتیجه منجر به کاهش سرمایهگذاری و تقاضا برای کالاها و خدمات شود. این موضوع نیز میتواند به کاهش تورم کمک کند.
تأثیر بر انتظارات:
تغییر انتظارات تورمی: وقتی بانک مرکزی به طور جدی محدودیتهایی را برای اضافه برداشت بانکها اعمال میکند، این موضوع میتواند به عنوان سیگنالی از عزم جدی بانک مرکزی برای کنترل تورم تلقی شود. این موضوع میتواند انتظارات تورمی فعالان اقتصادی را تغییر دهد و منجر به کاهش انتظارات تورمی شود. کاهش انتظارات تورمی میتواند به کاهش تقاضا برای کالاها و خدمات و در نتیجه کاهش تورم کمک کند.
عوامل دیگر مؤثر بر تورم
علاوه بر محدودیت اضافه برداشت بانکها، عوامل دیگری نیز میتوانند بر تورم تأثیر داشته باشند، از جمله:
نرخ ارز: افزایش نرخ ارز میتواند منجر به افزایش قیمت کالاهای وارداتی و در نتیجه افزایش تورم شود.
تقاضای کل: افزایش تقاضای کل برای کالاها و خدمات میتواند منجر به افزایش قیمت آنها و در نتیجه افزایش تورم شود.
هزینههای تولید: افزایش هزینههای تولید، مانند هزینههای مواد اولیه و دستمزد، میتواند منجر به افزایش قیمت کالاها و خدمات و در نتیجه افزایش تورم شود.
نتیجهگیری
محدودیت اضافه برداشت بانکها از بانک مرکزی میتواند یکی از عوامل مؤثر بر کاهش تورم باشد. با توجه به تعدادی از بانک های ناتراز ، به نظر میرسد میزان اضافه برداشت این بانک ها از بانک مرکزی رشد تداوم یافته داشته و دامنه نرخ رشد تورم نیز به تبع آن افزایش دارد . بانک مرکزی با اعمال محدودیتهای مناسب و اتخاذ سیاستهای هماهنگ در کنترل اضافه برداشت ها ، میتواند به طور مؤثرتری تورم را کنترل کند.
واهب 
بیان دیدگاه