یکی از مسائل مهم اقتصادی که همواره مورد توجه اقتصاددانان و سیاستگذاران اقتصادی قرار دارد، اضافه برداشت بانکها از بانک مرکزی است. این امر در واقع زمانی رخ میدهد که بانکها برای تأمین نقدینگی مورد نیاز خود و بهویژه برای تسویه بدهیهای کوتاهمدت یا تأمین منابع جهت اعطای تسهیلات به مشتریان، از اعتباراتی که بانک مرکزی برای آنها فراهم میآورد، استفاده میکنند. اضافه برداشت بانکها میتواند آثار مختلفی بر اقتصاد کلان، سیستم بانکی و همچنین سیاستهای پولی کشور داشته باشد.
مفهوم اضافه برداشت
اضافه برداشت به معنای استفاده بانکها از منابعی است که بهطور معمول برای تسویه حسابهای میانبانکی یا اعطای تسهیلات در دسترس آنها قرار میگیرد. بانک مرکزی بهعنوان نهاد مسئول سیاستگذاری پولی، معمولاً در شرایطی خاص مانند بحران نقدینگی یا اختلالات بازار پول، اجازه میدهد تا بانکها از تسهیلات اضافه برداشت استفاده کنند. این تسهیلات بهطور موقت و در دوره زمانی محدود به بانکها اجازه داده میشود، اما در صورت استفاده مکرر یا بیش از حد، ممکن است به آثار منفی منجر شود.
دلایل اضافه برداشت
کمبود نقدینگی در بانکها: در برخی مواقع، بانکها برای تأمین نقدینگی مورد نیاز خود جهت پرداخت به سپردهگذاران یا پرداخت تسهیلات به مشتریان، مجبور به استفاده از اعتبار اضافه برداشت میشوند.
بحرانهای اقتصادی و مالی: در شرایطی که اقتصاد دچار بحران میشود و بانکها با مشکلات نقدینگی مواجه میشوند، بانک مرکزی میتواند اجازه اضافه برداشت بدهد تا از وقوع بحرانهای بانکی جلوگیری کند.
پاسخ به تقاضای زیاد تسهیلات: زمانی که تقاضای تسهیلات در بازار افزایش مییابد و بانکها نمیتوانند آن را از منابع داخلی خود تأمین کنند، به استفاده از منابع بانک مرکزی روی میآورند.
سیاستهای پولی انبساطی: در مواقعی که بانک مرکزی تصمیم میگیرد سیاستهای پولی انبساطی را اجرا کند، ممکن است نرخهای بهره کاهش یابد و بانکها برای استفاده از منابع ارزانتر اقدام به اضافه برداشت کنند.
آثار اقتصادی اضافه برداشت
افزایش پایه پولی و تورم: یکی از آثار اصلی اضافه برداشت، افزایش پایه پولی است. هنگامی که بانکها از منابع بانک مرکزی استفاده میکنند، حجم پول در اقتصاد افزایش مییابد که میتواند منجر به تورم شود. اگر این افزایش پول بهطور نامناسبی در اقتصاد گردش کند، ممکن است نرخ تورم بالا برود و قدرت خرید مردم کاهش یابد.
ناپایداری سیستم بانکی: استفاده مکرر از اضافه برداشت میتواند به ناپایداری سیستم بانکی منجر شود. زمانی که بانکها بهطور مداوم از منابع بانک مرکزی استفاده میکنند، این امر میتواند باعث ضعف مالی بانکها شده و در بلندمدت به بحرانهای مالی دامن بزند.
تضعیف سیاستهای پولی: اضافه برداشت زیاد میتواند سیاستهای پولی بانک مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. در صورتی که بانکها بهطور مکرر از این منابع استفاده کنند، بانک مرکزی ممکن است مجبور به افزایش نرخ بهره یا اعمال سیاستهای انقباضی شود که این امر میتواند بر رشد اقتصادی تاثیر منفی بگذارد.
نتیجهگیری
اضافه برداشت بانکها از بانک مرکزی یک پدیده پیچیده است که میتواند آثار مختلفی بر اقتصاد داشته باشد. از یک سو، میتواند بهعنوان یک ابزار کوتاهمدت برای رفع مشکلات نقدینگی بانکها مفید باشد، اما از سوی دیگر، استفاده بیرویه از آن میتواند به افزایش تورم، ناپایداری سیستم بانکی و تضعیف سیاستهای پولی منجر شود. به همین دلیل، ضروری است که سیاستگذاران اقتصادی و بانک مرکزی بهدقت این پدیده را ارزیابی کرده و از آن بهطور مناسب استفاده کنند تا آثار منفی آن بر اقتصاد کاهش یابد.
واهب 
بیان دیدگاه